فصل نهم : حائر و ويرانى ، آتش‌سوزى ، غارت و كشتار به دست وهابىها سال 1216 ه يادآور تمام مصائب كربلا همانا بزرگ‌ترين فاجعهء تاريخى كه بعد از واقعه عاشورا ، براى كربلا پيش آمده ، حمله و هجوم وهابىها به آن در سال 1216 ه است . فاجعه‌اى كه صداى آن ، همواره در جوامع اسلامى و مجامع اروپايى مىپيچد و مورّخين ، اعم از مسلمانان و مستشرقين ، نسبت به زشتى و رسوايى آن حيرانند و از بازتاب آن در هنر شعر ، خبر داده‌اند . آرى شعرا اين فاجعه زشت و كريه را در قصيده‌هاى طولانى به تصوير كشيده ، زواياى دل‌خراش آن را با دقت هر چه بيشتر توصيف نموده و آن را عاشوراى ديگرى در دل تاريخ ، برشمرده‌اند . ما نمىخواهيم در مورد اين فاجعهء بزرگ ، قبل از ديگران اظهارنظر كنيم . به همين جهت فرصت را در ابتدا به مورّخان اروپايى و بعد از آن به مورّخان مسلمان مىدهيم تا آن فاجعهء عظيم و كشتار هولناك را توصيف و ترسيم كنند و ديدگاه خود را درباره آن ابراز دارند . بنابراين ، رشتهء كلام را نخست به « مستر استفان هميسلى لونكريك » انگليسى مىسپاريم تا با صراحت لهجه و آزادگى مخصوص به خود در برابر تاريخ و افكار